ANTİK DÜNYANIN BİLGİSAYARI: 2 BİN YIL ÖNCE GÖKYÜZÜNÜ HESAPLIYORDU

Bugün cebimizde taşıdığımız telefonlarla gökyüzündeki gezegenlerin konumunu saniyeler içerisinde öğrenebiliyoruz. Peki aynı hesaplamaların bazılarını yaklaşık 2 bin yıl önce, elektrik ve elektronik bilgisayarların bulunmadığı bir çağda yapabilen mekanik bir cihaz olduğunu biliyor muydunuz?

Antik dünyanın en şaşırtıcı teknolojik eserlerinden biri Antikythera Mekanizması.

Denizin dibinden çıktı

Mekanizmanın kalıntıları, 1900 yılında Yunanistan'daki Antikythera Adası yakınlarında bulunan antik bir gemi batığında keşfedildi.

İlk bakışta korozyona uğramış bronz parçalar gibi görünen buluntu incelendikçe içerisindeki hassas dişliler fark edildi.

Araştırmalar ilerledikçe ortaya olağanüstü bir mühendislik eseri çıktı.

İçinde onlarca bronz dişli vardı

Antikythera Mekanizması, birbirine bağlı bronz dişlilerden oluşan karmaşık bir hesaplama düzeniydi.

Kullanıcı cihazdaki kolu veya mekanizmayı hareket ettirdiğinde dişliler belirli oranlarda dönüyor ve gökyüzündeki döngüler mekanik olarak modelleniyordu.

Cihazın;

Güneş'in hareketini,
Ay'ın konumunu ve evrelerini,
takvim döngülerini
ve Güneş ile Ay tutulmalarının döngülerini

gösterebildiği anlaşıldı.

Araştırmalar ayrıca cihazın antik dünyada bilinen gezegenlerin hareketlerini göstermeye yönelik bir sisteme sahip olduğuna ilişkin önemli kanıtlar ortaya koydu.

Asıl şaşırtıcı olan dişliler

Mekanizmanın önemi yalnızca astronomi bilgisi değil.

Bu bilgiyi mekanik bir makineye dönüştürebilmiş olmaları.

Bir dişlinin belirli sayıda dişi bulunuyor. Bu dişli başka bir dişliyi döndürdüğünde ortaya belirli bir matematiksel oran çıkıyor.

Antik mühendisler gökyüzündeki astronomik döngüleri bu oranlara dönüştürerek bronz dişlilere aktardılar.

Başka bir ifadeyle:

Matematik → dişli oranı → mekanik hareket → astronomik sonuç.

Bu nedenle Antikythera Mekanizması sıklıkla dünyanın bilinen en eski analog hesaplama cihazlarından biri olarak tanımlanıyor.

Peki bunu nasıl yaptılar?

Belki de hikâyenin en büyük gizemi burada başlıyor.

Yaklaşık 2 bin yıl önce yaşayan ustaların son derece hassas bronz dişlileri nasıl ürettiği ve bütün sistemi nasıl tasarladığı araştırılmaya devam ediyor.

Modern X-ışını ve üç boyutlu görüntüleme teknolojileri sayesinde mekanizmanın daha önce görülemeyen bölümleri ve üzerindeki yazılar incelenebildi.

Ancak cihazın önemli bölümleri günümüze ulaşmadığından, araştırmacıların hazırladığı rekonstrüksiyonların bazı ayrıntıları hâlâ bilimsel tartışma konusu.

Bu nedenle Antikythera Mekanizması bize çok önemli bir ders veriyor:

Antik dünyanın teknolojik kapasitesini yalnızca günümüze ulaşan eserlerden değerlendirmek yeterli olmayabilir.

Çünkü ahşap, ip, deri ve bazı metallerden yapılmış sayısız mekanizma iki bin yıl boyunca korunamamış olabilir.

Antikythera ise tesadüfen günümüze ulaşabilmiş olağanüstü örneklerden biri.

AYDIN HABERCİ ANTİK TEKNOLOJİ DOSYASI

Bir sonraki bölüm:

“2 bin yıl önce otomatik kapı yaptılar: Ateş yakılınca tapınağın kapısı nasıl kendiliğinden açılıyordu?”

Antik dünyanın mühendisleri bu kez dişlileri değil; ateşi, havayı, suyu, ağırlıkları ve makaraları bir araya getirerek şaşırtıcı bir otomasyon sistemi geliştirmişti.

Aydın Haberci — Hızlı olmaktan önce doğru olmayı tercih ederiz.